Egypte

De Nijl, met de Delta en de Faiyum Oase (het hartje). Zonder de Nijl was heel Egypte een woestijn. Rechts Israël, de andere hoofdrolspeler op dit blog. 1

Inleiding

Veel dingen kunnen nog veranderen, omdat het onderzoek nog (lang) niet is afgerond.

Om het blog niet te uitgebreid te maken hou ik me vooral bij de chronologie en de relatie tussen Egypte, Kanaän en Israël, en alleen dat al levert meer dan genoeg woorden op. De rest, zoals levensverhalen, afbeeldingen, hoe de piramides gebouwd werden, de hoge kennis van wiskunde en geneeskunde, het Egyptische geloof, en al het andere wat nodig is om de geschiedenis van een land te beschrijven, is in boeken en op internet wel te vinden. Dat geldt met name voor beroemdheden als Tutankhamun, Akhenaten, Hatshepsut, Thutmose III, Cheops en Ramses II. De Ptolemaeën, en daarmee Cleopatra VII, de laatste farao die in Egypte regeerde 2, komen helemaal niet aan bod, want hun periode zit ook Bijbels gezien wel goed. Voor wie toch over de Ptolemaeïsche chronologie wil lezen, verwijs ik naar de website van Chris Bennett.

Ik ben lang niet de eerste die Egypte naast de Bijbel legt. Voor wie bekend is met het revisionistische genre zijn namen als Immanuel Velikovsky, David Rohl en Peter James, en in het Nederlands Robert De Telder, vast wel bekend. Ze hebben vele linken gelegd, maar ze verschillen enorm. Mijn chronologie is ongeveer gelijk aan die van Peter James en, voor het Nieuwe Rijk van voor Ramses III (937-906), aan die van Michael S. Sanders. Sanders gaat er alleen niet zo diep op in als ik.

Er zijn ongetwijfeld mensen die mijn chronologie kunnen verbeteren, of dingen die voor mij een raadsel of hoogstens een gok blijven beter kunnen plaatsen. Elk verbeterpunt voor en elke aanvulling op deze chronologie hoor ik graag.

Egypte en de maan

Het is onduidelijk of de Egyptische dag begon met het ochtendgloren of zonsopkomst; beide standpunten gebruiken dezelfde data als argument. Dit is voor de chronologie belangrijk omdat de precieze datum van veel Egyptische feesten afhankelijk was van de stand van de maan. Afhankelijk van wanneer de dag begon scheelt de precieze datum van observatie één dag. Dat lijkt weinig, maar in de chronologie kan het een verschil van jaren betekenen.

Mijn chronologie is gebaseerd op de Bijbel en dan wordt, door de plaatsing van verschillende koningen uit het Nieuwe Rijk uit wiens tijd een datum van de maanstand bekend is, duidelijk dat de dag begon met zonsopkomst. Het betekent dat de datums van de laatstse observatie gelijk zijn aan de datums in de tabellen van Rita Gautschy, en ze niet een dag verschillen; de Egyptische dag van nieuwe maan was een dag later. Ook past dit het beste bij mijn op de Bijbel gebaseerde chronologie van het Oude Rijk.

Narmer Palette, waarop Narmer een tegenstander versloeg, mogelijk een andere koning in Egypte; hij verenigde als eerste Egypte. 3

Vroeg-dynastiek

Dit is de periode van de eerste twee dynastieën. Het begon met Narmer, de eerste koning van dynastie I, die Egypte verenigde. Later werd hij Menes genoemd. Als Abraham inderdaad aan het begin van dynastie I kan worden geplaatst leefde Izak aan het eind van I en tijdens II. Dat dat kan kloppen blijkt uit een datering van Jozef in dynastie III.

In deze periode werd vermoedelijk de Egyptische kalender van 365 dagen ontwikkeld, die minstens tot en met de laatste farao in Egypte, Cleopatra, in gebruik bleef. Een mogelijk bewijs voor dit vermoeden komt uit de Bijbel en een niet-Bijbels verhaal over Abraham.

Dynastie I

  • Narmer
  • Aha
  • Djer
    Hij voerde oorlog in het gebied Syrië-Kanaän, wat daarom alleen voor Abrahams komst naar Kanaän (2091) kan zijn. Als hij Abrahams farao was kan dat, gebaseerd op een verhaal over Abraham dat niet in de Bijbel staat en vondsten uit Djers tijd, de oorsprong van de Egyptische civiele kalender met 365 dagen verklaren.
  • Djet
  • Den
  • Adjib
  • Semerkhet
  • Qa‘a
    Toen er tussen 1986-1966 hongersnood kwam zei God dat Izak niet naar Egypte moest trekken, maar in Kanaän moest blijven, waar God hem zou zegenen (Gen 26:1-6). Izak werd dus niet gezegend in Egypte, wat kan betekenen dat het daar onrustig was. In dat geval begon tijdens of kort na deze hongersnood waarschijnlijk de onrust in Qa‘a’s regering. In Qa‘a’s tijd werd bovendien vijandig naar mensen uit Setjet (Syrië-Israël) gekeken.

Dynastie II

  • Hotepsekhemwy
  • Raneb
  • Nynetjer
  • Nubnefer
  • Senedj (Peribsen?)
    Peribsen was na Djer de eerste koning van Egypte die voor zover bekend oorlog voerde in het Midden-Oosten. Hij kan daarom de koning zijn die Izak beroofde, waarschijnlijk in de periode dat Jakob bij Laban zat (1929-1909). Zolang Peribsen in de latere koningslijsten voorkomt als Senedj was past de Egyptische chronologie daarbij.
  • Aaka (Neferkare)
  • Neferkasokar
    In zijn tijd was er een 7-jarige hongersnood, die te identificeren is met Jozefs hongersnood (1878-1871). In die tijd heersten namelijk meerdere koningen over Egypte (Ps 105:14b-16).
  • Sesochris
  • Khasekhemwy
De trappenpiramide van Djoser, de allereerste piramide van Egypte 4

Oude Rijk

In deze tijd werden de bekendste piramiden gebouwd. Djoser van dynastie III was de eerste, met zijn trappenpiramide; de grote piramidenbouwers van Gizeh hoorden bij dynastie IV. De voor een op de Bijbelse chronologie van Egypte belangrijkste ankerpunt zijn Djoser, de waarschijnlijke farao van Jozef, en de berg Sinaï, die geïdentificeerd kan worden als de Har Karkom in het zuiden van het huidige Israël, aan het eind van dynastie VI.

Voor een precieze chronologie van het Oude Rijk zijn de gehouden veetellingen belangrijk. Deze kwamen maximaal een keer per jaar en werden genummerd. De verhouding van de nummers tot regeringsjaren is onduidelijk, maar in het Bijbelse schema is er minder ruimte en daarom is er slechts een mogelijkheid: verschillende farao’s gingen verschillend om met de nummering.

De totale research die nodig was om dynastieën III-VI te dateren, staat opgesomd in de introductie op dynastie III.

Dynastie IIIUitgebreide chronologie

  • Nebka I, 1909-1890
  • Djoser, 1890-1871
    In zijn eigen tijd werd hij Netjerychet genoemd. Djoser was waarschijnlijk zijn Nebty-naam, maar verschijnt pas voor het eerst in de Turin Canon. 5 Ik noem hem op dit blog Djoser, omdat hij onder die naam het beste bekend is.
    Zijn datering is gebaseerd op het idee dat hij de farao van Jozef (1915-1805) was. Jozef kan namelijk, gebaseerd op de gevolgen die de hongersnood voor de gewone Egyptenaren had en zijn schoonvader, uitstekend worden geplaatst in dynastie III, en dan eigenlijk alleen in de tijd van Djoser. In dat geval is Jozef Imhotep, zijn vizier, en is de 7-jarige hongersnood die in twee bronnen in Imhoteps tijd wordt geplaatst, de Bijbelse hongersnood (1878-1871).
  • Djoserti, 1871-1865
  • Mesochris, 1865-1859
  • Nebka II, 1865-1859
  • Tosertasis, Aches, Sephuris en Kerpheres worden alleen vermeld door Manetho en Eratosthenes. In de archeologie ontbreken hun namen. Ze zijn mogelijk de eigenaren van de kleine trappenpiramides uit de tijd van Mesochris, Nebka II, Huni en Sneferu en waren dan geen koningen, maar meer nomarchen.
  • Huni, 1859-1835

Dynastie IVUitgebreide chronologie

Na de verwoestingen van de hongersnood bouwde Sneferu het land weer op. Onder zijn heerschappij en die van zijn opvolgers, waaronder ook van dynastie V, was er welvaart in Egypte. Dat gold voor zowel de elite als de gewone mensen. Zolang Djoser de farao van Jozef is, is de welvaart onder dynastieën IV-VI de tijd waarin de Israëlieten voorspoed kenden in Egypte (Gen 47:27, Ex 1:7). Ondanks dat er twee eeuwen verstreken tot aan de slavernij, zegt de Bijbel nauwelijks iets over deze periode.

De volgorde van de koningen van IV is onduidelijk, door de vele op het eerste gezicht verwarrende gegevens, maar daar is uit te komen op zo’n manier dat alle gegevens passen zonder elkaar tegen te spreken.

  • Sneferu, 1871-1847
    Hij begon na de dood van Jozefs farao en wordt al minstens de tijd van Manetho (3e eeuw v.Chr.) als stichter van een aparte dynastie gezien. Voor de (vooral Bijbelse) argumenten voor zijn plaatsing, zie hier.
  • Khufu, 1847-1824
    De Papyrus Westcar vermeldt in Khufu’s tijd een datum van laagwater. In de standaardchronologie regeerde Khufu omstreeks 2550 en was laagwater halverwege oktober, kort na de jaarlijkse overstroming van de Nijl. In 1835, het midden van Khufu’s regering, was het 8 april, binnen twee maanden voor de vloed, als de Nijl op het laagste punt stond.
  • Djedefre, 1824-1816
  • Khafre, 1824-1798
  • Hordjedefre, 1798-1793
    Hordjedefre en Baka (Baufre) vormen een zijlijn van de dynastie.
  • Baka, 1793-1791
  • Menkaure, 1798-1780
  • Shepseskaf, 1780-1778
    Hij regeerde 2 jaar
  • Thamphthis, 1778-1774
    Hij regeerde 4 jaar en wordt behalve in koningslijsten niet vermeld.

Dynastie VUitgebreide chronologie

  • Userkaf, 1778-1771
  • Sahure, 1771-1758
    Zijn veetellingen kwamen om het jaar.
  • Neferirkare, 1758-1750
  • Shepseskare, 1750-1743
    Hij is vooral bekend van de vermeldingen in de koningslijsten en een paar zegelingen uit Neferefres tombe.
  • Neferefre, 1750
  • Niuserre, 1750-1736
    Hij had de hoofdmacht van de dynastie, en pas na zijn dood ging die naar Djedkare.
  • Menkauhor, 1750-1742
  • Djedkare, 1742-1714
    Hij zou 28 of 44 jaar hebben geregeerd, en een Heb Sed-festival in jaar 30. Toch lijkt het er, gebaseerd op zijn veetellingen en twee nieuwemaansdatums, op dat hij slechts 28 jaar regeerde.
  • Unas, 1714-1684
    Hij raakte de hoofdmacht van Egypte in ca.1705 kwijt aan Teti (1718-1698).

Dynastie VIUitgebreide chronologie

De Turin Canon heeft, ook al zijn er vooral fragmenten van overgebleven, een paar belangrijke clues voor de chronologie van deze dynastie. Die clues kloppen met wat over dynasie VI staat geschreven in een late versie van het Boek van de Oprechte.

Als de berg Sinaï de Har Karkom is, ging dynastie VI rond of kort voor de exodus (1446) ten onder. Deze berg werd namelijk aan het eind van het Oude Rijk verlaten.

Deze dynastie liet een enorme stempel achter op de Israëlieten: Merenre I onderwierp ze aan de slavernij die uiteindelijk leidde naar de exodus.

  • Teti, 1718-1698
    Hij regeerde tegelijk met Unas en wordt vermeld in Ebla, een stad in het noordwesten van Syrië, in de stad die omstreeks 1900 werd verwoest. Voor een mogelijke verklaring, zie hier.
  • Userkare, 1698-1693
    Hij regeerde waarschijnlijk 5 jaar, in Pepi I’s eerste jaren.
  • Pepi I, 1698-1654
    In Joodse legendes wordt hij herinnerd als Melol en Magron.
  • Merenre I, 1661-1654
    Hij werd, als eerste koning van het Oude Rijk, al gekroond toen zijn vader nog leefde. Merenre I is waarschijnlijk de koning die de Israëlieten aan slavernij onderwierp (Ex 1:8-10); in dat geval is het begin van de slavernij te plaatsen in 1612. In Joodse legendes heet hij zowel Meror als Adikam.
  • Pepi II, 1654-1560
    De namen van een aantal van zijn gezinsleden zijn bewaard gebleven in Joodse legendes. In een van die legendes wordt hij de vader van de prinses genoemd die Mozes adopteerde. Voor de mogelijkheid dat dat klopt, zie hier.
  • Merenre II, 1563-1559
  • Netjerkare, 1559-1556
    Nitocris was volgens veel latere, Griekse, bronnen een vrouw die haar broer opvolgde, maar wordt in het Egyptisch ook Siptah genoemd, zoon van Ptah. Voor de mogelijkheid dat Netjerkare de bedoelde broer is, zie dynastie VII.

Eerste Tussenperiode

Wat tegenwoordig de Eerste Tussenperiode wordt genoemd is een uitvinding uit het eind van de 19e eeuw n.Chr., toen de eerste geschiedenissen van Egypte werden geschreven. De toen ontstane ideeën over het verval in deze periode blijken niet te kloppen; het was juist een rijke periode. 6 In de archeologie is dit de periode tussen het Oude Rijk en het Middenrijk, maar in mijn chronologie begon deze periode ongeveer tegelijk met dynastieën VI. VI ontstond dan tegelijk met XI. Voor de uitwerking hiervan, zie hier.

De normaal gesproken gegroepeerde dynastieën van de Eerste Tussenperiode haal ik daarom uit elkaar. VII en VIII zijn de kortregerende opvolgers van VI uit de 16e eeuw, de gecombineerde IX-X begon ongeveer tegelijk met VI. Ik plaats deze dynastieën alleen bij elkaar omdat het standaard is dat te doen.

De Eerste Tussenperiode is de tijd van Exodus 1:7.

Dynastie VII1556

De dynastie zou uit 70 koningen hebben bestaan die slechts 70 dagen regeerden, of uit 5 koningen die 75 dagen regeerden. Van hen is verder niks bekend.

Dynastie VIII – komt nog

Dynastieën IX-X – komt nog

Modelboot uit de tijd van Amenemhat I, degene die het Middenrijk haar grootste macht gaf 7

Middenrijk

De introductie van een serie posts over de exodus, met de vraag in welke Egyptische periode dit zich afspeelde. Hierin wordt gelinkt naar een aantal pagina’s over de exodus, die naar mijn mening het einde van het Middenrijk betekende. De woorden koning van Egypte en farao in Exodus staan naar mijn theorie voor twee verschillende mensen.

Een Egyptisch bewijs dat het Middenrijk niet kort na 2000 kwam, maar minstens een paar eeuwen later, is de genealogie van Ankhefensekhmet.

In een eerdere versie van dit blog dateerde ik dynastieën XI en XII 50 jaar eerder dan ik nu doe. Dat bleek fout te zijn, maar hier en daar op het blog staan nog de oude dateringen, omdat ik nog niet alle posts heb gecorrigeerd.

Dynastie XIUitgebreide chronologie

Dynastie XIIUitgebreide chronologie

Kruik uit de Tweede Tussenperiode 8

Tweede Tussenperiode

Dit is de periode tussen de exodus (1446) en het Nieuwe Rijk. Egypte was versplinterd tussen verschillende dynastieën; op een gegeven moment waren er minstens vier tegelijk aan de macht. Hier is bijna alles alleen ongeveer te dateren, doordat er maar zo weinig of gemaakt is, of bewaard gebleven. De latere Egyptenaren waren niet trots op deze tijd. Veel van de minstens een paar honderd koningen waren geen Egyptenaren, maar Hyksos, ofwel afkomstig uit het gebied Kanaän-Syrië. Van al deze koningen noem ik hieronder alleen de (voor de chronologie) belangrijkste.

De Bijbel vraagt in de nasleep van de exodus om een periode van 223 jaar waarin Egypte de Israëlieten met rust liet, en Syriërs en Moabieten zonder problemen Israël konden onderdrukken; daar is de Tweede Tussenperiode uitstekend geschikt voor. Deze periode is daarnaast belangrijk voor het dateren van de eerste dynastie van Babylon, die van Hammurabi.

Er zijn drie redenen om deze periode slechts 150 jaar te geven, in plaats van de 250 uit de standaardchronologie. Als eerste is dat Hyksos-koning Khyan, die een tijdgenoot was van een paar koningen uit dynastie XIII. Daarnaast zijn er de genealogieën van de gouverneurs van El-Kab en van Ankhefensekhmet. Voor deze periode zou een boek van Kim Ryholt 9 een grote hulp zijn, maar dat boek kon mijn bibliotheek helaas niet lenen. Ik heb ook geen toegang tot een universiteitsbibliotheek. Daarom heb ik het gedaan met citaten uit Ryholts boek op Wikipedia.

Dynastie XIIIUitgebreide chronologie

Dynastie XIVUitgebreide chronologie

  • Ya‘ammu, ca.1474-1469
  • Yakbim, ca.1469-1467
  • Qareh, ca.1467-1466
  • ‘Ammu, ca.1466-1464
  • Sheshi, ca.1464-1446
    Sheshi was de machtigste koning van de dynastie, met connecties in Cusj en Kanaän. Hij wordt vermeld in Jericho en Lachis, wat alleen voor Jozua’s verwoesting van beide steden (1406-1401) kan zijn geweest.
  • Nehesy I, 1446-1445
    Hij was waarschijnlijk de farao van de exodus. Dit was een van de eerste paardenbezitters uit de Tweede Tussenperiode en een Amoriet, en in tegenstelling tot wat meestal wordt gedacht verdronk hij niet met zijn leger. Hij regeerde in Avaris tot Salitis (1445-1436) daar gekroond werd, waarna de dynastie bijna al haar macht kwijtraakte.
  • Nehesy II, ca.1300/1295?

Dynastie XVUitgebreide chronologie

  • Salitis, 1445-1436
  • Iby, 1436-1422
  • Khyan, 1422-1385
    Hij wordt vermeld in Gezer en bij Hebron, wat alleen voor Jozua’s verwoesting van beide steden (1406-1401) kan zijn geweest.
    Khyans plaats in de geschiedenis
  • Yinassi, 1385-1355
  • Sikru-Haddu, 1355-1326
  • Apepi, 1326-1285
  • Khamudi, 1285-1275/1
    Hij werd verslagen door Ahmose I, die daarmee het Nieuwe Rijk begon. Dit was zo’n belangrijke overwinning dat Manetho met Ahmose een nieuwe dynastie begon.
Sfinx van Thutmose III, die ligt op de Negen Bogen (een naam voor de vijanden van Egypte) 10

Nieuwe Rijk

Het Nieuwe Rijk wordt vermeld in de Bijbel, maar niet als Egyptenaren. Naar mijn idee zitten haar koningen en koninginnen verborgen achter de naam Filistijnen, die anderhalve eeuw lang voor onderdrukking en strijd zorgden in Israël. De echte Filistijnen woonden toen nog namelijk niet in de Gazastrook. Voor de waarschijnlijke reden hiervoor, zie hier. Als dat waar is past het Nieuwe Rijk uitstekend in de 349 jaar tussen 1290 en 841.

Dynastie XVIIIUitgebreide chronologie

Dynastie XIXUitgebreide chronologie

Hyksos

  • Irsu, 954-941
    Salomo’s grenzen (1 Kon 4:21, 24) zijn een reden om te denken dat Egypte in zijn regering verzwakt was, wat kan komen als Irsu Egypte in die tijd onderdrukte. De onderdrukking is nodig om de chronologie van het Nieuwe Rijk heel precies naast de Bijbel te kunnen leggen.

Dynastie XXUitgebreide chronologie

  • Setnakht, 941-937
  • Ramses III, 937-906
    Hij is Sisak, de koning die Jeruzalem plunderde en de tempelschatten roofde, en van wie de Judeeërs dienaren werden (2 Kro 12:8-9). Hij en zijn opvolger haalden tribuut op uit Retjenu, het gebied waar Juda ligt.
    Tiglath-Pileser I van Assyrië (959-922) kreeg een zending van de koning van Egypte. Voor de mogelijkheid dat dat Ramses III was, zie hier.
    Ramses III veroverde rond of na 926 delen van Syrië en Turkije, maar zijn opvolgers regeerden daar niet meer. Deze gebieden zullen zijn opgeruimd door Assur-bel-kala (919-902) en Assur-dan II (934-912), die beiden schreven dat ze Musri (Egypte) veroverden; zie hier.
  • Ramses IV, 906-900
    Hij vocht tegen een rebel in Egypte, mogelijk Smendes (925-899).
    Userkhau, de “opzichter van de noordelijke buitenlanden”, vocht in 901, waarschijnlijk tegen Asa (912/1-871/0).
  • Ramses V, 900-896
    Tijdens zijn regering werd Zerah, de Cusjiet verslagen door Asa, die daarmee waarschijnlijk een einde maakte aan de Egyptische heerschappij in Israël.
  • Ramses VI, 896-888
    Hij was niet Sisak.
    In zijn tijd viel “de vijand” de omgeving van Thebe aan, en werd Thebe voor een moment verlaten. Deze vijand was mogelijk Amenemnisu (899-895).
  • Ramses VII, 888-880
  • Ramses VIII, 880-879
  • Ramses IX, 879-861
  • Ramses X, 861-858/7
  • Ramses XI, 876-(mogelijk 837)
    Hij begon toen Ramses IX nog regeerde. Hij kan de tegenstander van Menkheperre zijn die in jaar 25 van [Psusennes I (900-851)] werd verdreven uit Thebe.
    Hij was een van “de koningen van de Egyptenaren” (2 Kon 7:6) uit de tijd van Joram (852-841).
  • Ramses XII, (mogelijk 837-818)
Ring 11

Derde Tussenperiode
(Libische Periode)

Een van de grote uitdagingen voor een nieuwe chronologie van Egypte, is een herziening van de Derde Tussenperiode. In de standaardchronologie begon deze namelijk rond 1070, met de dood van Ramses XI, wat ik op zijn vroegst in 844 plaats. Dit deel van de chronologie heeft minder met Israël te maken, omdat het niet machtig genoeg was om veel in Israël bezig te zijn. Het land was versplinterd in meerdere koninkrijken, die elkaar uistekend leken te accepteren, tot de Cusjieten van dynastie XXV binnenvielen. Pas onder dynastie XXVII, in de Late Periode, werd Egypte weer één.

Het heet ook wel de Libische periode, omdat de farao’s van dynastieën XXII en XXIII, de machtigsten in hun tijd, van Libische afkomst waren. In deze periode zijn Shoshenq I en Takelot II de chronologische sleutelfiguren. Shoshenq omdat hij Israël binnenviel, en Takelot omdat uit zijn regering een gedeeltelijke maansverduistering bekend is, die een plek moet krijgen.

Er zijn een aantal goede goed hulpmiddelen voor het inkorten van de Libische Periode. Twee daarvan zijn de lijst met Apis-stieren, en de genealogie van Ankhefensekhmet. Dat het mogelijk is om deze periode zo ver in te korten, bewijst het familieoverzicht.

Dynastie XXIUitgebreide chronologie

Dynastie XXII (Libiërs)Uitgebreide chronologie

Dynastie XXIII (Libiërs)Uitgebreide chronologie

Dynastie XXIVUitgebreide chronologie

Zonder dynastieUitgebreide chronologie

Dynastie XXV (Cusjieten)Uitgebreide chronologie

Assyrische overheersing – 671-664/656

  • Esarhaddon, 671-669
  • Assurbanipal, 669-664/656

Late Periode

Na de chaotische Libische Periode werd Egypte weer een onder Psamtik I van XXVI. Tot het moment Alexander de Grote Egypte veroverde heersten slechts weinig van deze koningen in vrede; er waren vele opstanden, die lang niet altijd werden neergeslagen. Tijdens de eerste Perzische overheersing regeerden er meerdere koningen in de Delta die niet verslagen werden door de Perzen. Ondanks dat veel farao’s in ieder geval het grootste deel van het land en de bijbehorende arbeidskrachten onder hun macht hadden, zou Egypte nooit meer zo groots en machtig worden als eerder.

In dynastie XXVI telden de Egyptenaren hun regeringsjaren vanaf nieuwjaar, I akhet 1 12, wat dateren een stuk makkelijker maakt dan in de vorige periodes. Onvolledige jaren zijn meestal niet meegenomen door de oude geschiedschrijvers.

Dynastie XXVIUitgebreide chronologie

Dynastie XXVII – Eerste Perzische overheersing – Uitgebreide chronologie

Dynastie XXVIIIUitgebreide chronologie

  • Amenirdisu, 405/4-399/8
    Hij versloeg de Perzen, maar was niet geliefd bij de Egyptenaren. Hij verloor zijn troon aan Psamtik VI en werd niet opgevolgd door zijn zoon, maar door een nieuwe dynastie.
  • Psamtik VI, 404/1-400/398

Dynastie XXIXUitgebreide chronologie

laatste wijziging: 20 september 2022

  1. NASA Johnson Space Center, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=25779957[]
  2. Verschillende Romeinse keizers waren ook farao’s. De laatste keizer die ook farao wordt genoemd was Maximinius Daia (311-313 n.Chr.).[]
  3. By Heagy1 – Own work, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=78576925[]
  4. By Francisco Anzola – Zoser Pyramid, CC BY 2.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=32183476[]
  5. Wilkinson (1999), p. 81[]
  6. Juan Carlos Moreno García, Climatic change or sociopolitical transformation? Reassessing late 3rd millennium BC in Egypt, in 2200 BC – A Climatic Breakdown as A Cause for the Collapse of the Old World?, Landesmuseums für Vorgeschichte, Halle, Band 13 (2015), p. 3-5[]
  7. By Unforth, CC BY-SA 2.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=5659374[]
  8. By Daderot – Own work, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=61896069[]
  9. K.S.B. Ryholt, The Political Situation in Egypt during the Second Intermediate Period, c. 1800 – 1550 BC (1997) []
  10. By Unknown author, CC BY-SA 3.0 fr, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=2991499[]
  11. By inconnu – Guillaume Blanchard, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=160276[]
  12. AEC, p. 271-272[]